مقدمه
در بازار اختیار معامله، معاملهگر تازهکار معمولاً با خرید ساده Call یا Put وارد میشود؛ اما معاملهگر حرفهای خیلی زود متوجه میشود که معامله تکلِگی (Single‑Leg) در اغلب شرایط، یا پرهزینه است یا ریسک کنترلنشده دارد. اینجاست که اسپردها (Spreads) بهعنوان ستون فقرات معاملهگری حرفهای وارد میشوند. در بورس ایران، به دلیل کارمزدها، محدودیت نقدشوندگی، گام قیمتی و ساختار سفارشگذاری، استفاده از اسپرد نه یک انتخاب لوکس، بلکه در بسیاری از مواقع یک ضرورت عملیاتی است. در این مقاله، اسپردها را بهصورت ساختاریافته بررسی میکنیم: - اسپرد چیست - انواع اسپرد - هر اسپرد مناسب کدام روند بازار است - و مهمتر از همه، چگونه اسپردها را واقعاً در بورس ایران پیادهسازی کنیم
اسپرد چیست؟ (تعریف کاربردی)
اسپرد در اختیار معامله به ترکیب همزمان حداقل دو قرارداد اختیار معامله گفته میشود که: - روی یک دارایی پایه - با یک سررسید - و با Strikeهای متفاوت باز و بسته میشوند. هدف اسپرد: - کاهش هزینه پرمیوم - محدود کردن ریسک - شکلدهی دقیق به پروفایل سود و زیان
تفاوت اسپرد با استراتژیهای Single‑Leg
| معیار | Single Option | Spread |
|---|---|---|
| هزینه اولیه | بالا | کمتر |
| ریسک | اغلب نامحدود | محدود |
| حساسیت به IV | زیاد | کنترلشده |
| مناسب بورس ایران | ❌ | ✅ |
📌 در بازار ایران، Single‑Legها معمولاً یا گران هستند یا بهخوبی قابل خروج نیستند؛ اسپردها این مشکل را تا حد زیادی حل میکنند.
منطق دستهبندی اسپردها
در این مقاله، اسپردها را بر اساس رفتار بازار دستهبندی میکنیم، نه صرفاً نام فنی آنها. همان چارچوبی که در مقاله «استراتژیها بر اساس روند بازار» معرفی شد: - اسپردهای مناسب بازار صعودی - اسپردهای مناسب بازار نزولی - اسپردهای مناسب بازار خنثی - اسپردهای درآمدی - اسپردهای کنترل ریسک
اسپردهای مناسب بازار صعودی (Bullish Spreads)
Bull Call Spread
ساختار: - Buy Call با Strike پایینتر - Sell Call با Strike بالاتر چه زمانی مناسب است؟ - انتظار رشد قیمت، اما نه انفجاری - نوسان متوسط چرا در بورس ایران مهم است؟ - هزینه بسیار کمتر نسبت به Long Call - ریسک کاملاً محدود - امکان مدیریت بهتر خروج 📌 در عمل، Bull Call Spread یکی از کاربردیترین اسپردهای بازار ایران است.
Bull Put Spread
ساختار: - Sell Put با Strike بالاتر - Buy Put با Strike پایینتر ماهیت: صعودی + درآمدی (Credit Spread) نکته اجرایی ایران: - نیاز به وجه تضمین - باید حتماً نقدشوندگی هر دو Put بررسی شود
اسپردهای مناسب بازار نزولی (Bearish Spreads)
Bear Put Spread
ساختار: - Buy Put - Sell Put با Strike پایینتر کاربرد اصلی: - جایگزین کمهزینه Long Put - مناسب بازارهای نزولی با نوسان متوسط
Bear Call Spread
ساختار: - Sell Call - Buy Call با Strike بالاتر ماهیت: نزولی + درآمدی ریسک: محدود 📌 در بازار ایران، Bear Call Spread اغلب پایدارتر از Short Call خالص است.
اسپردهای مناسب بازار خنثی (Range‑Bound Spreads)
Butterfly Spread (Call / Put)
ساختار کلی: - Buy Option (Strike پایین) - Sell 2 Option (Strike وسط) - Buy Option (Strike بالا) چه زمانی مناسب است؟ - بازار کاملاً رنج - نزدیک سررسید - نوسان پایین 📌 در بورس ایران، Butterfly بسیار حساس به نقدشوندگی و اجرای دقیق است.
Condor و Iron Condor
مزیت نسبت به Butterfly: - محدوده سود وسیعتر - انعطاف بیشتر چالش ایران: - اجرای همزمان ۴ لِگ - اسلیپیج در سفارشها
اسپردهای درآمدی (Income Spreads)
Credit Spreads
- Bull Put Spread
- Bear Call Spread ویژگی مشترک:
- دریافت پرمیوم در ابتدا
- سود محدود ولی احتمال تحقق بالاتر ریسک اصلی:
- حرکت شدید بازار
- نیاز به مدیریت فعال و رولکردن
اسپردها بهعنوان ابزار کنترل ریسک
در بسیاری از موارد، تبدیل یک معامله Naked به Spread، بزرگترین بهبود سیستم معاملاتی است. مثال: - بهجای Long Call → Bull Call Spread - بهجای Short Put → Bull Put Spread نتیجه: - ریسک محدود - رفتار قابل پیشبینیتر - فشار روانی کمتر
جدول تطبیقی نهایی اسپردها
| اسپرد | جهت بازار | نوسان | هزینه | ریسک | مناسب بورس ایران |
|---|---|---|---|---|---|
| Bull Call Spread | صعودی | متوسط | متوسط | محدود | ✅ |
| Bull Put Spread | صعودی | کم | کم | محدود | ✅ |
| Bear Put Spread | نزولی | متوسط | متوسط | محدود | ✅ |
| Bear Call Spread | نزولی | کم | کم | محدود | ✅ |
| Butterfly | خنثی | کم | کم | محدود | ⚠️ |
| Iron Condor | خنثی | کم | کم | محدود | ⚠️ |
روش پیادهسازی اسپردها در بورس ایران (بخش اجرایی)
انتخاب سررسید
- سررسیدهای خیلی کوتاه → ریسک Gamma
- سررسیدهای خیلی بلند → خواب سرمایه
- تعادل بین Time Decay و نقدشوندگی حیاتی است
انتخاب Strike
- توجه به گام قیمتی
- بررسی حجم واقعی معاملات، نه فقط تابلو
ترتیب ارسال سفارش
- اغلب Leg‑by‑Leg امنتر است
- اجرای همزمان فقط در بازارهای بسیار نقدشونده
اثر کارمزد
- اسپردهای با Max Profit کوچک
- ممکن است بعد از کارمزد عملاً بیمعنی شوند 📌 همیشه Net Profit واقعی را حساب کن.
اشتباهات رایج معاملهگران ایرانی
- اجرای اسپرد بدون توجه به خروج
- انتخاب Strike صرفاً تئوریک
- نادیده گرفتن هزینه بستن معامله
- کپیبرداری از استراتژیهای بازار آمریکا بدون بومیسازی
جمعبندی نهایی
اسپردها قلب معاملهگری حرفهای در اختیار معامله هستند. در بورس ایران، اسپردها نهتنها ریسک را کنترل میکنند، بلکه امکان بقا، ثبات و سیستمسازی را فراهم میکنند. معاملهگر حرفهای ابتدا روند بازار را تشخیص میدهد، سپس اسپرد مناسب آن روند را انتخاب میکند و در نهایت، با درک محدودیتهای بازار ایران، آن را اجرا میکند.