۱. مقدمه
در دنیای معاملات اختیار، استراتژیهای محافظتی ابزارهایی هستند که به سرمایهگذاران اجازه میدهند موقعیت سهام خود را در برابر ریزشهای ناگهانی بازار بیمه کنند. دو تا از شناختهشدهترین این استراتژیها Protective Put و Married Put هستند. اگرچه هر دو از «اختیار فروش» (Put Option) برای محافظت استفاده میکنند، اما در زمان خرید، هزینه، ریسک و اهداف تفاوتهای بنیادی دارند. در این مقاله بهصورت عملی و با مثالهای ایرانی، این تفاوتها را بررسی میکنیم تا بتوانید بهترین گزینه را برای شرایط خود انتخاب کنید.
۲. Protective Put (اختیار فروش محافظتی)
Protective Put استراتژیای است که پس از خرید سهام اجرا میشود. شما ابتدا سهام را میخرید، سپس برای بیمه کردن آن در برابر ریزش، یک اختیار فروش (Put Option) روی همان سهم و با سررسید مناسب خریداری میکنید.
مثال عملی در بورس ایران:
- فرض کنید ۱۰۰۰ سهم فولاد مبارکه (فولاد) را در قیمت ۵۰۰ تومان خریداری کردهاید (سرمایه اولیه: ۵۰۰٬۰۰۰ تومان).
- نگران ریزش کوتاهمدت هستید. یک اختیار فروش با قیمت اعمال ۴۸۰ تومان و سررسید ۱ ماهه به قیمت ۱۰ تومان (برای هر سهم) میخرید.
- هزینه کل اختیار: ۱۰ تومان × ۱۰۰۰ = ۱۰٬۰۰۰ تومان.
- سقف ضرر شما: اگر سهم به زیر ۴۸۰ تومان سقوط کند، اختیار فروش فعال میشود و میتوانید سهام را در ۴۸۰ تومان بفروشید. ضرر شما محدود به تفاوت قیمت خرید سهم (۵۰۰) و قیمت اعمال (۴۸۰) بهاضافه هزینه اختیار (۱۰) میشود: [ \text{حداکثر ضرر} = (500 - 480) + 10 = 30 \text{ تومان به ازای هر سهم} ]
- سود بالقوه: اگر سهم رشد کند، شما تمام سود رشد را (منهای هزینه اختیار) دریافت میکنید.
ویژگی کلیدی Protective Put:
- واکنشی است: پس از تشکیل موقعیت سهام، برای کاهش ریسک اضافه میشود.
- هزینه اضافی دارد (قیمت اختیار).
- سقف ضرر را مشخص میکند اما سود را محدود نمیکند.
۳. Married Put (اختیار فروش ازدواجی)
Married Put استراتژیای است که همزمان با خرید سهام اجرا میشود. شما در یک معامله واحد، هم سهام و هم اختیار فروش مربوط به آن را خریداری میکنید. این استراتژی گاهی «اختیار فروش حفاظت شده از ابتدا» نیز نامیده میشود.
مثال عملی در بورس ایران:
- قصد خرید ۱۰۰۰ سهم شپنا را دارید. قیمت فعلی سهم ۸۰۰ تومان است.
- بهجای خرید سهم بهتنهایی، یک پکیج شامل ۱۰۰۰ سهم شپنا + ۱۰ قرارداد اختیار فروش (هر قرارداد معادل ۱۰۰ سهم) با قیمت اعمال ۷۸۰ تومان و سررسید ۲ ماهه به قیمت ۱۵ تومان برای هر سهم خریداری میکنید.
- کل هزینه: قیمت سهم (۸۰۰) + قیمت اختیار (۱۵) = ۸۱۵ تومان به ازای هر سهم.
- سقف ضرر شما: اگر سهم به زیر ۷۸۰ تومان برسد، اختیار فروش فعال میشود. ضرر شما محدود به تفاوت قیمت کل (۸۱۵) و قیمت اعمال (۷۸۰) میشود: [ \text{حداکثر ضرر} = 815 - 780 = 35 \text{ تومان به ازای هر سهم} ]
- سود بالقوه: مانند Protective Put، سود رشد سهم (منهای هزینه اختیار) را دریافت میکنید.
ویژگی کلیدی Married Put:
- پیشگیرانه است: از همان ابتدا موقعیت را بیمه میکند.
- هزینه کل بالاتر از خرید سهم بهتنهایی دارد.
- ریسک نزولی را از ابتدا حذف میکند – مناسب برای ورود به سهمهای پرنوسان.
۴. مقایسه کلیدی Protective Put vs Married Put
| معیار | Protective Put | Married Put |
|---|---|---|
| زمان اجرا | پس از خرید سهام (واکنشی) | همزمان با خرید سهام (پیشگیرانه) |
| هزینه | هزینه اضافی (قیمت اختیار) بعد از خرید سهم | هزینه کل بالاتر (قیمت سهم + اختیار) از ابتدا |
| ریسک نزولی | از زمان خرید اختیار به بعد محافظت میشود | از همان ابتدای ورود محافظت کامل |
| انعطافپذیری | میتوان اختیار را بعداً اضافه یا حذف کرد | چارچوب از پیش تعیینشده – تغییر پس از اجرا سختتر |
| هدف اصلی | کاهش ریسک موقعیت موجود | ورود ایمن به یک سهم پرنوسان |
| مناسب برای | سهامداری که قبلاً سهم خریده و اکنون نگران ریزش است | سرمایهگذاری که قصد خرید سهم دارد و میخواهد از ابتدا بیمه شود |
۵. چه زمانی از کدام استراتژی استفاده کنیم؟
- از Protective Put استفاده کنید اگر:
- از قبل سهام دارید و اخبار منفی یا نشانههای نزولی در بازار مشاهده میکنید.
- میخواهید هزینه بیمه را بهتدریج پرداخت کنید (ابتدا سهم بخرید، بعداً اختیار).
- به انعطافپذیری نیاز دارید (مثلاً ممکن است بخواهید اختیار را قبل از سررسید بفروشید).
- از Married Put استفاده کنید اگر:
- قصد خرید سهم جدید دارید و میخواهید از روز اول در برابر ریزش محافظت شوید.
- سهم موردنظر پرنوسان است (مثل سهام گروه فلزات اساسی یا خودرو).
- آرامش روانی برای شما اولویت دارد (میخواهید بدانید حداکثر ضرر از ابتدا مشخص است).
۶. نکات اجرایی در بورس ایران
- کارمزد: خرید اختیار معامله در بورس ایران کارمزد جداگانه دارد. در محاسبه سود/ضرر، کارمزد معاملات سهام و اختیار را در نظر بگیرید.
- نقدشوندگی: بازار اختیار معامله در ایران نسبت به سهام نقدشوندگی کمتری دارد. در انتخاب سررسید و قیمت اعمال دقت کنید تا قرارداد قابل معامله باشد.
- حداکثر ضرر: در هر دو استراتژی، حداکثر ضرر را دقیق محاسبه کنید و با سرمایه خود بسنجید.
- تابلوی اختیار: در سایت tsetmc.com میتوانید تابلوی اختیار معامله سهم موردنظر را مشاهده و قیمتهای اختیار فروش را بررسی کنید.
۷. جمعبندی
Protective Put و Married Put هر دو ابزارهای قدرتمند برای مدیریت ریسک در معاملات سهام هستند. انتخاب بین آنها به زمان ورود شما و درجه محافظت موردنیاز بستگی دارد. اگر از قبل سهام دارید و میخواهید ریسک را کاهش دهید، Protective Put گزینه انعطافپذیرتری است. اگر قصد خرید سهم جدید دارید و میخواهید از ابتدا خواب راحت داشته باشید، Married Put انتخاب امنتری خواهد بود. در هر صورت، محاسبه هزینه، سقف ضرر و تطبیق با شرایط بازار ایران قدم نهایی و ضروری است.